Dostępność cyfrowa to cecha strony, sklepu lub aplikacji, dzięki której mogą z niej korzystać wszyscy, także osoby z niepełnosprawnościami i osoby starsze. Audyt dostępności to badanie, które sprawdza, czy serwis spełnia uznane wymagania, najczęściej wytyczne WCAG na poziomie AA, i wskazuje bariery do usunięcia.

W praktyce chodzi o bardzo konkretne sytuacje. Osoba niewidoma przegląda stronę czytnikiem ekranu, który czyta na głos tekst i opisy elementów. Jeśli zdjęcie produktu nie ma tekstu alternatywnego, a przycisk „Dodaj do koszyka” jest zbudowany z samej ikony, czytnik powie tylko „przycisk” i zakup się kończy. Osoba z drżeniem rąk nie trafi w malutki krzyżyk zamykający okno. Ktoś z gorszym wzrokiem nie przeczyta jasnoszarego tekstu na białym tle. Każdy z tych problemów da się znaleźć i opisać, a większość da się poprawić bez przebudowy całej strony.

Warto odróżnić audyt dostępności cyfrowej od audytu dostępności architektonicznej, który dotyczy budynków: wejść, podjazdów, wind i oznakowania. My zajmujemy się wyłącznie stronami internetowymi, sklepami i treściami publikowanymi w sieci. Dostępność stron internetowych łączy się też z optymalizacją konwersji, bo te same bariery, które blokują osobę z niepełnosprawnością, utrudniają zakup każdemu, kto korzysta ze strony na telefonie w słońcu albo jedną ręką.

Ustawa z 26 kwietnia 2024 r. wprost wyłącza usługi oferowane lub świadczone przez mikroprzedsiębiorców. W uproszczeniu to firma, która zatrudnia mniej niż 10 osób i ma roczny obrót albo sumę bilansową nieprzekraczającą 2 mln euro. Mały sklep internetowy, który spełnia oba warunki, nie musi więc dostosowywać swojej usługi do wymagań tej ustawy.

Wyjątek nie oznacza jednak, że dostępność przestaje mieć znaczenie. Po pierwsze, firmy rosną i próg da się przekroczyć w ciągu roku. Po drugie, duzi partnerzy i platformy coraz częściej pytają o zgodność z WCAG w umowach i przetargach. Po trzecie, klient, który nie może dokończyć zamówienia, po prostu kupi gdzie indziej. Dla wielu małych firm audyt dostępności jest więc bardziej decyzją sprzedażową niż obowiązkiem.

Ustawa przewiduje też inne sytuacje, w których wymagania nie muszą być w pełni spełnione, na przykład gdy ich wdrożenie wymagałoby zasadniczej zmiany usługi albo nakładałoby nieproporcjonalne obciążenie. Taką ocenę trzeba jednak przeprowadzić i udokumentować, a nie po prostu założyć. Są również okresy przejściowe: umowy o świadczenie usług zawarte przed 28 czerwca 2025 r. mogą obowiązywać w niezmienionej treści do ich wygaśnięcia, ale nie dłużej niż do 28 czerwca 2030 r. Szczegóły tych zapisów warto omówić z prawnikiem, bo zależą od konkretnej działalności.

W sklepie najważniejsze jest to, czy klient dojdzie od wejścia na kategorię do opłaconego zamówienia. Audyt dostępności sklepu internetowego prowadzimy więc ścieżkami, a nie pojedynczymi podstronami. Sprawdzamy wyszukiwarkę i podpowiedzi, filtry i sortowanie, kartę produktu z galerią, wyborem wariantu i ceną, koszyk, rejestrację lub zakup bez konta, wybór dostawy i płatności oraz stronę z potwierdzeniem.

Na każdym z tych kroków powtarzają się te same błędy. Filtry działają tylko po kliknięciu myszą. Wybór rozmiaru to kolorowe kwadraciki bez nazwy, więc czytnik ekranu nie wie, co zaznaczono. Komunikat „Dodano do koszyka” pojawia się na chwilę i znika, zanim ktoś zdąży go przeczytać. Okno z kodem rabatowym zatrzymuje fokus i nie da się z niego wyjść. Bramka płatności otwiera się w nowym oknie bez informacji. Każda taka bariera to porzucony koszyk, niezależnie od tego, kto robi zakupy.

Sklep objęty ustawą powinien też podać w regulaminie lub równoważnym dokumencie informację o tym, w jaki sposób usługa spełnia wymagania dostępności. W raporcie zaznaczamy, które elementy warto w takim opisie ująć, a jego treść prawną zostawiamy prawnikowi. Jeśli sklep dopiero powstaje, taniej jest zaplanować dostępność od razu, co robimy przy tworzeniu sklepów internetowych, a sam przegląd sklepu pod kątem Google możesz połączyć z audytem SEO sklepu.

• wyszukiwarka, filtry i sortowanie obsługiwane klawiaturą
• warianty produktu z czytelnymi nazwami, nie tylko kolorem
• komunikaty o koszyku odczytywane przez czytnik ekranu
• formularz zamówienia z etykietami i jasnymi błędami

Deklaracja dostępności to dokument publikowany na stronie internetowej lub w aplikacji mobilnej podmiotu publicznego, który opisuje stan jej dostępności cyfrowej. Obowiązek wynika z ustawy z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Deklarację trzeba przeglądać i aktualizować do 31 marca każdego roku oraz niezwłocznie po każdej zmianie, która wpływa na dostępność.

Deklaracja zawiera m.in. informację, czy strona jest w pełni, częściowo czy w ogóle niezgodna z wymaganiami, listę treści niedostępnych wraz z uzasadnieniem, datę sporządzenia i metodę oceny, dane kontaktowe w sprawie dostępności oraz opis procedury żądania zapewnienia dostępności. Wzór deklaracji udostępnia minister właściwy do spraw informatyzacji, a sama deklaracja musi być dostępna cyfrowo. Najczęstszy problem, jaki widzimy, to deklaracja skopiowana z innej strony, która opisuje stan sprzed kilku lat i nie zgadza się z rzeczywistością.

Firmy prywatne objęte ustawą z 2024 r. nie publikują deklaracji dostępności w tym rozumieniu. Usługodawca ma natomiast podać w regulaminie świadczenia usług lub równoważnym dokumencie informacje o tym, w jaki sposób usługa spełnia wymagania dostępności, a producent wybranych produktów sporządza deklarację zgodności. Raport z audytu daje rzetelną podstawę do obu dokumentów: wiadomo, co działa, czego jeszcze nie ma i kiedy zostanie poprawione.

Raport można przekazać własnemu programiście albo zlecić poprawki nam. Wdrożenie wyceniamy osobno, po audycie, bo jego koszt zależy od tego, ile barier siedzi w szablonie, a ile w pojedynczych treściach. Po wdrożeniu robimy ponowny test poprawionych elementów, żeby potwierdzić, że bariera faktycznie zniknęła i nic przy okazji się nie zepsuło. Stronę, na której dostępność trzeba pilnować na bieżąco, możemy też wziąć pod stałą opiekę nad stroną.

Częste pytanie dotyczy nakładek, czyli wtyczek z ikoną ludzika, które obiecują dostępność jednym skryptem. Nakładka może dodać przełącznik kontrastu czy powiększenia, ale nie naprawi braku etykiet w formularzu, złej kolejności fokusu ani koszyka, którego nie da się obsłużyć klawiaturą. Takie elementy trzeba poprawić w kodzie strony. Nakładka nie zastępuje audytu ani poprawek.

Dostępność dobrze współpracuje też z pozycjonowaniem. Poprawne nagłówki, opisowe teksty linków, teksty alternatywne obrazów i czytelna struktura strony pomagają zarówno czytnikom ekranu, jak i robotom wyszukiwarek oraz modelom AI, które streszczają strony. Gdy przebudowa szablonu jest i tak potrzebna, czasem korzystniej jest zbudować stronę od nowa z dostępnością od pierwszego dnia, co robimy przy tworzeniu stron internetowych.